يادداشت ها
غارت مي کردند و جزيه مي خواستند

اصولاً یورش عرب جنبه ی مذهبی نداشت تا فشار مذهبی همراه بیاورد.ایشان در جنگ غارت می کردند و پس از صلح ،جزیه می خواستند و می گرفتند.سلفیان ِ فاتح مانند یهود عادت به تبلیغات مذهبی نداشتند .تبلیغات ِ ایشان خطبه های حماسی ِ جمعه ها بود ،آن هم به زبان تازی ،درون مسجد و برای سربازان ِ خودشان ،ورود نامسلمان هم بدانجا حرام بود.ایشان نه تنها تبلیغ مذهب نمی کردند،بلکه مدت ها از مسلمان شدن مردم مانع می شدند تا مبادا از درآمد جزیه کاسته شود.ایشان در سراسر سده ی دوم با شعوبیّت که به اتکای آیه ی حجرات 13:4 به اینترناسیونالیزم مذهبی قایل بود،مبارزه کردند.ایشان احساس می کردند،هرگاه ملت های اسیرشان که متمدن تر از ایشان اند،مسلمان شوند و از حقوق مساوی برخوردار گردند،حکومت را از دست ایشان خواهند ربود .چنین نیز شد .همین که مقداری از مردم ایران با توسل به انواع چاره ها توانستند مسلمانی خود را به ایشان بقبولانند ،استقلال بخش های ایران آغاز گشت.

از:درس هایی درباره اسلام،گلدزیهر،ترجمه علی نقی منزوی،تهران،کمانگیر،چاپ دوم:1357،ص 120.