يادداشت ها
از ترس ِ سلاطين

در خدمت ِ جناب ِ ناظم الدوله صحبت از حکما و شعرا و مصنّفین ِ ایران شد.فرمودند: " هر یک از حکما و شعرای معروف ِ ایران ،به نثر و نظم در هر علم و فنّی و نصیحت کتاب ها نوشته اند .مثلاً تحسین از عدالت و انصاف کرده و توبیخ از ظلم و بی اعتدالی نموده اند.هم چنین سخاوت و احسان را تمجید و بُخالت و لئامت را مذمّت کرده اند وقِس علی هذا تمام ِ صفات ِ حسنه را مستحسن و اَعمال ِ سیّئه را نکوهش کرده اند ، امّا در این دو ،سه هزار سال ،یک نفر از میان ِ آن ها برنخاسته که چاره ی رفع ِ این معایب را از ملت و مملکت کرده ،از اعتدال و عدالت سخن بگوید و به مَردُم بنماید که راه ِ رفع ِ معایب از مملکت ، این ، وَ طریق ِ استقرار ِ امنیّت و عدالت چنین است " .سبب را هم جناب ِ اَشرف می فرمودند : " واضح است که از ترس ِ سلاطین ِ مسلط بوده است  ، ولی در ممالک ِ اروپ بر خلاف ِ این، هر کس هر چه خیر ِ خَلق ِ خدا می داند ، بی ترس به وسایل ِ مختلف به مَردُم می فهمانَد تا عیب را رفع و محسّنات را در مُلک ِ خود، جاری سازند " .

از: خاطرات فرید ، میرزا محمد علی خان فرید الملک همدانی از 1291 تا 1334 هجری قمری،گرد آورنده:مسعود فرید(قراگزلو) ، تهران،زوّار،1354،ص 69.