يادداشت ها
برگي از آثار دوران مشروطيت درباره ي مدارس

به مناسبت اول ماه مهر و روز بازگشايي مدرسه ها و دانشگاه ها، بخشي از نوشته ي ميرزا ملكم خان را كه حاوي چند فقره پيشنهاد هاي اوست در قالب قانون تقديم مي كنم : 

 

 

قانون چهل و يكم بر وضع تعليم ملي

فقره ي اول – در ممالك ايران ، سه نوع مدرسه خواهد بود : مدارس تربيه ، مدارس فضليه ، مدارس عاليه.

فقره ي دوم – علومي كه در مدارس تربيه تعليم مي شود از اين قرار است : سواد فارسي ، خط فارسي ، حساب ، تاريخ ، جغرافيا ، مقدمات هندسه ، مقدمات طبيعي.

فقره ي سوم – علومي كه در مدارس فضليه تعليم مي شود از اين قرار است : علوم معاني بيان ، حكمت ، رياضي ، علوم طبيعي ، علوم تاريخي ، نقاشي و خطوط ، علوم السنه.

فقره ي چهارم – مدارس عاليه منقسم است است به چهار مجمع : مجمع علوم ادبيه ، مجمع علوم حقوق ، مجمع علوم عاليه ، مجمع علوم طبيٌه ، مجمع صنايع شريفه.

فقره ي پنجم – در ضمن، اين سه نوع مدرسه از براي بعضي فنون، مدارس مخصوصه خواهد بود ، از قبيل مدارس نظامي ، مدارس شريعه ، مدارس معادن ، مدارس تدريس ، مدارس نقاشي ، مدارس صنايع.

فقره ي ششم – در هر ناحيه ، لا محاله يك مدرسه ي تربيه خواهد بود.

فقره ي هفتم – در هر ولايت ، لامحله يك مدرسه ي فضليه خواهد بود.

فقره ي هشتم – مدارس عاليه در مقر سلطنت خواهد بود.

فقره ي نهم – مدارس عاليه بدون شاگرد معين بر عموم مردم باز خواهد بود. (1)

فقره ي دهم – سالي دويست هزار تومان از وجوه موقوفات به توسط وزير علوم صرف مدارس مزبوره خواهد شد.

فقره ي يازدهم – مجلس تنظيمات قانوني وضع خواهد كرد كه به حكم آن، مخارج مدارس هر ولايت به تدريج از خود ولايت عايد بشود.

فقره ي دوازدهم – شرح ترتيب اين مدارس و طرح و قواعد آن ها بر عهده ي وزير علوم است .

فقره ي سيزدهم – اجراي اين قانون بر عهده ي وزير علوم است.

 

 

1-     تفاصيل زياد لازم دارد؛ شرح اين مطلب ، مقتضي تحرير يك كتابچه ي جداگانه است ( مؤلف ) .

 

 

از :  مجموعه آثار ميرزا ملكم خان ، تدوين و تنظيم : محمد محيط طباطبايي ، تهران، كتاب خانه ي دانش: 1327،( قسمت اول - كتابچه ي غيبي يا دفتر تنظيمات – ص 45 تا 48 ).