يادداشت ها
هويت ملي و محدوديت در انباشت ِ سود

دکتر حبیب الله پیمان

از دیدگاه ِ حوزه های علمیّه[...] به اعتبار ِ این که دین،یک امر ِ جهانی ست،هویّت ِ ملی ، معنایی ندارد.وباز هم مطابق ِ دیدگاه های حاکم بر حوزه ها اگر افراد ،ظواهر و ضوابط ِ شرعی را رعایت کنند،در انباشت ِ سود به هر میزان محدودیّت ندارند ودر تولید ِ سود هم اصالت را به سرمایه می دهند،نه کار.[...]در حالی که در کتاب ویا در تجربه ی دینی ِ پیامبر،چنین چیزی دیده نمی شود.آن ها احکام ومقرّرات ِ مربوط به قرون وادوار ِ گذشته را بدون توجّه به تغییر ِ شرایط ومقتضیات وخارج از ظرف ِ زمان و مکان اعتبار می دهند.در صورتی که هر حکم ِ کلی به هنگام ِ اجرا در ظرف ِ شرایط ِ زمان ومکان تحقق می یابد.نمونه ی این نوع احکام در قرآن زیاد است.مثلاً برای عملی کردن ِ حُرمت ِ مسکرات،ظرف ِ شرایط در نظر گرفته می شود و با تغییر ِ شرایط ،حُکم متحوّل می گردد.در مورد ِ تمام ِ احکام ،این گونه است؛یعنی ایده های کلی بر فرض ِ صحّت،در هنگام ِ اجرا باید مصالح ِ دیگر را نیز لحاظ کنند.وقتی گفته می شود ،کسب ِ سود وتأمین ِ منافع ِ شخصی مجاز است،در عمل باید همه ی آثار ِ مترتّب بر ان را نیز در نظر گرفت.هیچ حُکمی از این نوع ،رها از محدودیّت وشرط وشروط نیست.در مرتبه ی تحقق ِ امر ِ الهی نیز چنین است.آفرینش های الهی در هر شرایطی متناسب با همان شرایط انجام می گیرند وبه همین خاطر است که آفریده ها گونه گون ومتکثرند.اگر آزادی ِ سرمایه گذاری وکسب ِ سود منجر به تخریب ِ بستر ِ زیست ِ یک ملت شود،یعنی هم بستگی ومنافع ِ ملی وسلامت ِ مردم وسرزمین را از بین ببرد،آیا باز هم بلا شرط ومجاز است؟در آن صورت،کسی نمی ماند که بتوان با او برای منافع ِ شخصی ،برنامه ریخت.جدای از این که ما این فرد را در انباشت ِ سود آزاد بدانیم یا نه،باید ظرف ِ شرایط ِ سرمایه گذاری را نیز در نظر گرفت.سود ِ تنها ملاک نیست.

از: دو ماه نامه ی چشم انداز ایران،ش 68،تیر و مرداد 1390،ص51.