يادداشت ها
زبان فارسي از لحاظ سياست داخلي

 

دكتر محمود افشار

 

 

در زمان سلطه ي يك ساله ي پيشه وري  و كمونيست ها بر آذربايجان ، زبان فارسي را از مدارس و ادارات راندند و زبان تركي را اجباري نمودند . اين عمل برحسب دستور خارجي ها بود وگرنه خود آذربايجاني هاي وطن پرست با چنين كاري مخالف هستند ‌‍[...].

تنها فايده اي كه براي تدريس ربان تركي در دبستان ها و رواج رسمي آن در ادارات مي توان تصور نمود ، سهولت براي كودكان و مردم است كه اين زبان اكنون در آن استان ، همگاني ست . من اين حقيقت را نمي خواهم انكار كنم . البته براي هر كس آسان تر است با زباني كه از مادرآموخته ، صحبت كند تا زباني كه بايد در مدرسه بياموزد . اما زبان تركي در آذربايجان تنها همين يك جنبه را ندارد . زبان ، يكي از عناصر مهم مليت ، بلكه مهم ترين آن ها ست . همين دو را اگر برابر هم بگذاريم ، يعني « سهولت در كار» و « از دست دادن مليت » ، بدون هيچ ترديد كسي حاضر نخواهد شد كه براي آسان تر كردن امري ، اصل موضوع را هم ازميان ببرد . زيرا با قبول روش پيشه وري ، نه تنها كار زبان را آسان تر مي كنيم ، بلكه با آسان تر كردن كار زبان ، وسايل از ميان رفتن مليت ايراني و تماميت وطن را هم سهل ترمي گردانيم . چه اگر مردم آذربايجان توانستند روزنامه هاي تركي را به آساني بخوانند و به تركي چيز بنويسند و شعر بگويند ، ديگر چه نيازي به فارسي خواهند داشت ؟ مسلم است كه تا اين اندازه هم كه امروززبان فارسي درآذربايجان هست ، ازرواج خواهد افتاد ، و با رفتن آن ، احساسات ملي نيز كه ازطرف ديگردرتضعيف آن مي كوشند ، ضعيف خواهد شد و وحدت ملي و تماميت ما در خطر خواهد افتاد [...].

[...] با اين كه آذربايجاني ها تركي حرف مي زنند  و در مدرسه بايد فارسي بياموزند ، ازهيچ يك ازاستان هاي ديگر ايران ازحيث فرهنگ و ديگر چيزها عقب نيستند . اگر زبان فارسي مي بايست موجب دنبال ماندن آن ها از قافله باشد ، چرا واپس نمانده اند ؟ ما در ايران ، نخست وزير و وزير آذربايجاني بيش ازفارسي يا خراساني يا كرماني ياگيلاني يا اصفهاني يا مازندراني  يا يزدي و غيره داشته ايم . كساني كه اين عنوان ها را بكنند ، تنها مي خواهند با بهانه هاي عوام پسند ، مقاصد بيگانگان را ازپيش ببرند . [...]

 

از : مجله ي آينده ، ش سوم و چهارم ، ش . م . 43 و 44 ، بهمن – اسفند 1338 ه.ش ، « زبان ، ادبيات و خط فارسي از نظر سياسي » ، محمود افشار ، ص 166- 167 .