گفتگو ها
چراغ خاموش اما مردمی
7
w w w . s h a h r a r a o n l i n e . c o m
ا دبیات و اندیشه
چهار شنبه 9 اسفند 1396 شماره 2496
صاحب خبر
نم یخواستم تاریخ فرهنگی معاصر دفن شود
قیامی میرحسینی پیش از چاپ کتاب «ده چهره،
ده نگاه » به واسطه شاعر بودنش به محافل ادبی
مشهد آمد و شد می کرده است و در همین انجمن ها با
بسیاری از افرادی که نامشان امروز در این کتاب آورده
شده، نشست و برخاست داشته است. وی انگیزه خود
از نوشتن این کتاب را بی ربط با این آشنای یها نمی داند
و می گوید: حضورم در محافل و انجمن های ادبی
سبب شده بود تا با شاعران، ادیبان و شخصیت های
فرهنگی بسیاری آشنا شوم که شعر، اندیشه، دیدگاه
و تجربه های بسیار متفاوتی در مورد مسائل مختلف
روز داشتند. علاوه بر این اغلب آن ها افراد شاخصی
بودند که در حوزه فرهنگی یا ادبی جریان ساز به شمار
م یآمدند.
این نویسنده ادامه می دهد: خاطره هایی که آنان
در خلال گفت وگوهایشان از شکل گیری حرکت های
ادبی و فرهنگی در مشهد یا کشورتعریف می کردند،
مرا به این فکر انداخت که با آنان مصاحبه کنم و از
دیدگاه های شخصی شان درباره مسائل مختلف
ادبی، فرهنگی، سیاسی بپرسم. از طرف دیگر
با توجه به سن و سال بالای این افراد می دانستم که
با فوت آنان بخشی از تاریخ ادبی و فرهنگی معاصر
دفن خواهد شد. این شد که شروع کردم به گفت وگو با
این شخصیت های برجسته که خوشبختانه ارزش آن
در این دوران نمایان شده است.
این خاطرات سند است
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه در جمع آوری این
خاطرات تنها به دنبال مصاحبه با ادیبان و شاعران نبوده
است، می افزاید: هدفم نوشتن تذکره الشعرا نبود؛
برای همین در مصاحبه هایم تلاش کردم، گفت وگو
با شخصیت های فرهنگی را نیز درنظر بگیرم. در کنار
این برخی از کسانی که من با آن ها مصاحبه کردم، قلم
نداشتند یا تا به آن روز به صرافت نوشتن خاطراتشان
نیفتاده بودند؛ نمونه این افراد مرحوم کمال بود که
با توجه به سن زیادش، حال وحوصله نوشتن یادداشت
روزانه نداشت و خاطراتش را در جایی ثبت نکرده بود.
همین مشاهده ها بود که مرا به کارم ترغیب کرد تا
خاطراتشان را جمع آوری کنم؛ زیرا مطمئن بودم که
روزی این خاطرات می تواند برای توصیف جامعه ادبی
و فرهنگی سده حاضر سندی موثق و کارآمد باشد.
جلد سوم در مرحله حرو فچینی است
تاکنون دو جلد از کتاب «ده چهره، ده نگاه » در فاصله
سا لهای 1376 و 1386 به اهتمام انتشارات خانه آبی
منتشر شده است. هر جلد از این اثر دربردارنده
ده گفت و گو با ده تن از اهالی فرهنگ و ادب است.
خواننده با مطالعه خاطرات گردآوری شده در این
دو جلد، می تواند با بسیاری از مسائل گوناگون
مانند سیاست، اقتصاد، تاریخ، اوضاع اداری،
آداب و رسوم و سنت های ایران معاصر و شهر مشهد
در دهه های گذشته آشنا شود. جالب اینجاست که
نویسنده در این دو جلد کتاب، تلاش کرده تا مسائل
و موضوع هایی را که ممکن است برای خواننده این
روزگار گنگ و نامفهوم باشد، با شرح مفصلی که در
پانوی سها آورده است، توضیح دهد.
قیامی با اشاره به چاپ جلد سوم کتاب چنین
می گوید: این کتاب در مرحله حروف چینی قرار دارد
اما برنامه ای برای چاپ جلدهای بعدی ندارم. البته
بسیاری از دوستان و ادیبان، مانند دکتر راشد محصل
و دکتر شفیعی کدکنی، پیگیر چاپ جلدهای بعدی این
کتاب هستند، اما من معتقدم که باید آهسته و پیوسته
گام برداشت.
برخی ناشران سلیقه ای عمل می کنند
به گفته خودقیامی میرحسینی تعداد گفت وگوهایش
با شخصیت های نامدار خراسان آن قدر زیاد است
که می تواند اثرش را تا ده ها جلد نیز منتشر کند اما
وجود برخی مشکلات که او با لحنی گله آمیز آن ها
را بیان می کند، سبب شده تا چاپ جلدهای بعدی
کتاب یاد شده با اما و اگر روبه رو شود. وی اظهار
می کند: ناشران بسیاری هم هستند که پیشنهاد
چاپ کتاب ها را داده اند اما در امر چاپ، علاوه بر
مشکلات مالی برخی مسائل دیگر هم هست که
سبب می شود در کار با هر ناشری تردید کنم. برای
نمونه بعضی از ناشران در محتوا دست می برند؛
از آنجا که نوشتارهای این جلدها، خاطرات افراد
مشهور و صاحب قلم است، درست نیست با سانسور
همراه شود.
این شاعر مشهدی ادامه می دهد: عده دیگری از
ناشران هم در چینش مصاحبه های شخصیت ها
سلیقه ای یا براساس عقایدشان عمل می کنند که من
این را نمی پسندم؛ درواقع به خاطر همین مسائل بود
که خواستم چراغ خاموش حرکت کنم اما مردمی باشم
و برای مردم کار کنم.
فقط مرحوم باقرزاده از مصاحبه استقبال کرد
این پژوهشگر در ادامه درباره نظر مصاحبه شونده های
کتابش درباره جمع آوری خاطراتشان تعریف می کند:
اولین فردی که با او مصاحبه کردم مرحوم کمال بود.
او خیلی خوش برخورد، جوانمرد و دارای خصلت های
پهلوانی بود. گمانم سال 1372 بود. آن روز را خاطرم
هست. صندلی من در انجمن فرخ کنار صندلی
آقای کمال بود. موضوع را با او مطرح کردم اما چندان
استقبالی نکرد. شخصیت دومی که با او هم صحبت
شدم، مرحوم صاحبکار بود. او هم حرف زد اما رغبت
چندانی نشان نداد. می توانم بگویم تنها کسی که
بسیار از این کار استقبال کرد، مرحوم باقرزاده بود. به
هر حال او جهانگرد بود، با تجربه های روز دنیا آشنایی
داشت و می دانست که این گفت وگوها بالاخره روزی
جایگاه خودش را پیدا می کند و اطلاعاتش سندی
معتبر از تحولات رخ داده در دوران زیستی هر شاعر
قلمداد م یشود.
هما سعادتمند- جامعه ادبی مشهد «سیدجلال قیامی میرحسینی » را سوای شاعر بودنش به عنوان
پژوهشگر ادبی می شناسد. از او تاکنون کتاب های بسیاری، از تألیف و ترجمه تا تصحیح و ویرایش، مانند
«خاطرات لطف علی خان » و «دیوان فرخ » به چاپ رسیده است؛ اما شاید مهم ترین اثر او کتاب «ده چهره،
ده نگاه » باشد که تا کنون دو جلد از آن وارد بازار نشر شده است. وی در این کتاب تلاش کرده است ضمن
گفت وگو با شخصیت های نامدار فرهنگی و ادبی، خاطرات آنان را به رشته تحریر درآورد. کار او از آن جهت
اهمیت دارد که توانسته در رهگذار این مصاحبه ها علاوه بر جمع آوری خاطرات، تصویری از فضای ادبی،
اجتماعی و سیاسی در دوره زیستی هریک از این شخصیت های مدنظر ارائه دهد. خاطره هایی که قیامی
فراهم آورده، این روزها می تواند به عنوان سندهای معتبر تاریخی نیز مورد استفاده قرار بگیرد. گفت وگوی ما
با این پژوهشگر به تصمیم او برای چاپ جلد سوم کتاب «کتاب ده چهره، ده نگاه » که در حال حاضر در مرحله
حروف چینی قرار دارد، مرتبط است.
کتابخوان
کتاب برگزیده جایزه
جلال بررسی می شود
نشست بررسی رمان «بی کتابی » نوشته
محمدرضا شرفی خبوشان با حضور نویسنده
در حوزه هنری خراسان رضوی برگزار م یشود.
در این نشست که رویکرد آن بهره گیری
از اساطیر شاهنامه در ادبیات معاصر
خواهد بود، علی اصغر عزتی پاک، یوسف بینا
و امیر سعادتی سخن خواهند راند. نشست
بررسی رمان «بی کتابی »، برگزیده امسال
جایزه ادبی جلال، فردا پنج شنبه ۱۰ اسفند،
ساعت ۱۸ در حوزه هنری مشهد برگزار
می شود. حوزه هنری در بولوار هاشمیه، بین
هاشمیه ۲۰ و ۲۲ واقع شده است.
آیین امضای «مردی که از
ذهن پنجره رفت »
برنامه رونمایی و آیین امضای کتاب «مردی
که از ذهن پنجره رفت » در کافه گالری
«دیگری » برگزار م یشود. به گزارش
شهرآرا، این اثر دفتر شعری از سروده های
حمیدرضا عبدا...زاده است. برنامه یادشده
با حضور محمدباقر کلاهی اهری، شاعر
پیشکسوت و مطرح مشهدی و دیگر شاعران
شهر همراه خواهد بود. جمعه 11 اسفند
ساعت 17 زمان برگزاری این برنامه و نشانی
مکان آن نیز، بولوار سجاد، خیابان بزرگمهر
جنوبی، بزرگمهر جنوبی 22 ، پلاک 10 است.
کتابی درباره شاهنامه و نقالی
مجموعه پنج جلدی «شاهنامه نقالان »
روایت هایی از شاهنامه و جوانمردی و
میهن پرستی اسطوره ها را در بردارد. اگر
بخواهیم از این اثر که تألیف مرشد عباس زریری
اصفهانی و ویراسته دکتر جلیل دوستخواه
است، توصیفی ارائه دهیم، شاید تعبیر
«شاهنامه توده مردم ساده و عامی این مرز و
بوم » مناسب باشد. روزگاری هنر نقالی هنوز
زنده بود و مردم برای شنیدن و دیدن هنر نقالان
قهوه خانه ها را سرشار از جمعیت می کردند،
آن زمان روایت های نقالان سینه به سینه نقل
می شد. اما متأسفانه امروز دیگر نبض این هنر،
ضعیف می زند و آنچه از هنر نقالی و پرشدن
قهوه خانه ها و داستان های پهلوانی به جای
مانده روایاتی است مکتوب که تعدادشان
از چند عنوان فراتر نمی رود. از جمله همین
مجموعه «شاهنامه نقالان » که به تازگی منتشر
شده و بنا به اعلام ناشر، انتشارات ققنوس،
مرشد عباس زریری ۱۸ سال از عمرش را
برای تدوین و نگارش آن صرف کرده است.
همچنین دکتر جلیل دوستخواه، ایران شناس
و شاهنامه پژوه مشهور، سال ها برای ویرایش آن
زحمت کشیده است. گمان می رود که کتاب
یادشده برای آن ها که می خواهند شاهنامه را
به زبانی ساده برای بزر گسالان و کودکان روایت
کنند و نیز با توجه به واژه های کهن و نو فارسی
که در کتاب به کار رفته، برای دوست داران
ادبیات و نگارش مناسب باشد. از سویی
«شاهنامه نقالان » احتمالا می تواند ماده های
لازم برای پژوهش در زمینه نقالی و دگردیسی
بن مایه های اسطورگی و حماسی در روایات
نقالان را در دسترس پژوهشگران قرار دهد.
چراغ خاموش اما مردمی
سیدجلال قیامی از تلاش برای احیای تاریخ فرهنگی معاصر می گوید
عکس : محمد حسن صلواتی /شهرآرا