كتاب ها
ديوان محمود فرخ

دیوان فرخ[محمود فرخ،مشهد1276-مشهد31فروردین 1360]

به کوشش جلال قیامی میرحسینی،انتشارات اردشیر،مشهد(مرکزپخش:کتاب فروشی زوّارتهران-مشهد)،پاییز1391،صفحات:1288+15صفحه تصویر

فهرست مطالب:خلاصه ی سخنان استادحبیب اللهی متخلص به نویددرمراسم اجلال فرخ،اندیشه ی خراسان(به قلم دکترغلام حسین یوسفی)،سرگذشت فرخ(به قلم دکترغلام حسین یوسفی)،فرخ خراسانی(به قلم دکترعرفانی)،شعرفرخ،یادداشت دختراستاد،گزارش این کوشش ،بخش 1:قصیده ها،بخش 2:غزل ها،بخش 3:مثنوی ها،بخش 4:قطعه ها،بخش 5:رباعی ها،بخش 6:تک بیت ها،بخش 7:درقالب های دیگر،بخش 8:اخوانیات ومناظرات،بخش 9:ازکتاب هفتادسالگی فرخ،بخش 10:درسوگ محمودفرخ،بخش 11:تعلیقات،بخش 12:نمایه ها،بخش 13:آلبوم عکس ها.

درمقاله ی حبیب اللهی نویدآمده است که پدرفرخ،سیداحمدجواهری...مردی ادیب وفاضل وخوش نویس بودودرنقدسخن،مهارتی به کمال داشت...شاعران آن زمان به فضل ودانش وشعرشناسی مرحوم جواهری اعتراف داشتندواشعارخودراابتدابرای تصحیح نزداومی خواندند.وقتی جمعی ازمعاندان وحاسدان،بهار[ملک الشعرامحمدتقی بهار]رابه سرقت اشعاردیگران متهم می داشتندوخواستندازاوامتحانی به عمل آورند،مرحوم جواهری را حَکم قراردادند.مرحوم جواهری این بیت راگفت وازبهارخواست تابرآن وزن قصیده ای بسازد:

گرکُشی،به خنجرمژگان کُش/ورزنی به ساعد سیمین زن.

روزدیگربهارآمدوقصیده ای درحدودسی یاچهل بیت گفته بودکه مطلعش این بود:

خیزوطعنه برمَه وپروین زن/دردل من،آذربرزین زن

خواهی ارکُشی،کُش وزیباکُش/خواهی ارزنی،زن وشیرین زن

وبیت مرحوم جواهری رانیزبه نام "پیوندبزرگان"،حسن ختام کلام قرارداده بود".(ص8)

موضوع مهم درباره ی محمودفرخ آن است که به شهادت دیوان وی،می توان گفت"هیچ شاعری به اندازه ی فرخ،باشاعران معاصرخویش،مکاتبه ی شاعرانه نکرده است.برای اثبات این مطلب،کافی ست به کتاب اخوانیات فرخ مراجعه شود".(ص13)

دکترغلام حسین یوسفی در"اندیشه ی خراسان"ازجمله نوشته است:"درنیم قرن اخیر،هرکس درخراسان درزمینه ی شعروادب فارسی قدمی برداشته،به طورمستقیم یاغیرمستقیم،مرهون فرخ ومحفل ادبی اوبوده است.بنابراین،وی علاوه براحرازپایگاهی بلنددرشعروشاعری،درادب پروری وحمایت اززبان وادب فارسی درآن خطه ی هنرخیزتأثیرفراوان داشته است.شرح حال وتربیت ادبی وحشرونشرفرخ بابزرگان ادب ووصف مجمع ادبی صبح های جمعه درخانه ی وی-که هنوزهم خوش بختانه به همت فرزندش فروزان فرخ ودوستداران فرخ برقراروپایداراست...".(ص17)

درباره ی مقام شاعری فرخ ذکراین نکته لازم است که "وقتی شادروان محمدقزوینی ،باهمه ی وسواس دراظهارعقیده ،به مناسبتی درباره ی شعرفرخ با تحسین فراوان نوشته بود:"دراین شماره ی اخیرمجله ی یغما،ص 392،یک غزل بسیارباحال فصیح وبلیغ ازآقای محمودفرخ،دوست عزیزقدیمی خودمان دیدم که به عقیده ی من،هیچ دست کمی ازبهترین غزل های سعدی ندارد(یغما،سال اول،ش10(دی1327،ص18).

واماچاپ دیوان فرخ رامدیون خانم فرشته فرخ ،دخترشاعربزرگ خراسان هستیم.محمود فرخ-به نقل ازفروزان فرزندش- گفته بوده است:"...من دیوان نمی خواهم،همه ی اشعاری راکه دوست داشته ام،درسفینه ی فرخ آمده است"،ولی روزی درتهران ،فریدون مشیری به فرشته گفته بوده است:"دختر!دیوان پدرت راچاپ کن واگرنمی توانی،آن رابه من وابگذار" .ولی فروزان که سخن پدر رابه یادداشته است،مانع این کارمی شود.سال ها می گذرد.فروزان به سرای باقی می شتابد.فرشته که درصدد بوده است دیوان راچاپ کند،چندسال درسفربوده است وپس ازبازگشت به ایران ،به علت بیماری قادربه انجام این مهم نبوده است،به معرفی حسین نجومیان کار رابه جلال قیامی میرحسینی می سپرد."وهرچه نسخه ،یادداشت وسندومدرک بود،دراختیارشان گذاشتم وامروزشادمانم که می بینم،ایشان درحدّکمال ازعهده برآمده اند".

آقای میرحسینی درآماده ساختن دیوان،ازدونسخه به خط شاعر،ونسخه ای به خط برادرشاعر،حسن علی جواهری،دودفترچه به خط یکی ازخویشاوندان فرخ به نام محمودجواهری،مقدارزیادی ازاشعارشاعرراکه ذبیح الله صاحب کاری درچهارکلاسوربازنویسی کرده است،ونیزدوچاپ سفینه ی فرخ(چاپ یک جلدی ودوجلدی)وکتاب مناظرات واخوانیات فرخ وبرخی تذکره هاوبرگزیده ی شعرمعاصران،ومجله هاوروزنامه های قدیمی که حاوی شعری ازشاعربودند،استفاده کرده است.

این که حبیب اللهی نوید نوشته است:"به طورقطع هیچ شاعری به اندازه ی فرخ باشاعران معاصرخویش،مکاتبه ی شاعرانه نکرده است"(ص13)جزبیان حقیقت،چیزی نیست وگواه ماهمین دیوان اوست که صفحات 553تا1136آن-یعنی بیش ازنیمی ازدیوان به همین مکاتبات شاعرانه اختصاص داده شده است.البته دراین بخش ،اشعاری راکه شاعران درباره ی فرخ سروده اند،نیزچاپ شده است.

کاردرخورتحسین آقای میرحسینی که ایشان راندیده ام ونمی شناسم،آن است که هریک ازشاعرانی راکه فرخ درباره ی آن ها شعری سروده بوده،درزیرنویس صفحات بامراجعه به مآخذلازم معرفی کرده است. مجله ایران شناسی (چاپ آمریکا)

در روزهای پايان سال گذشته، كتابی به بازار آمد كه از» ديوان محمود فرخ « ؛ منظرهای مختلف كتابی ويژه بود به تصحيح جلال قيامی ميرحسينی. اين كتاب از سوی نشر اردشير در 1320 صفحه با قيمت 48 هزار تومان،  روانه پيشخوان كتابفروشي ها شد. یکی از جنبه هايي كه اين اثر را ويژه كرده، اين است كه تقريبا همه اهالي ادبيات به ويژه خراساني ها،  مرحوم استاد محمود فرخ را دست كم با » انجمن ادبي فرخ « مي شناسند؛ از آنجا كه تاكنون مجموعه كاملي از اشعار اين استاد فقيد منتشر نشده بود، علاقه مندان و پژوهشگران از دستيابي به شعرهاي وي كه یکی از پايگاه هاي ا صلي ادبيات كلاسیك در دوره معاصر است محروم بودند. از سوي ديگر با چاپ ديوان محمود فرخ ... رک: روزنامه شهرآرا - 16/2/92